کلید واژه: صنف و صنو
کلید واژه: صنف و صنو
به نام خدا
سلام
امروز می خواهیم راجع به ریشه [ ص ن و ] صحبت کنیم و کلید واژه ما عبارتست از: صنف و صنو معنای اصلی این ریشه، خارج شدن یک یا چند فرع از یک اصل است که همگی از یک جنس و یک ریشه هستند، مثل جدا شدن دو تنه درخت از یک بُن. این ماده از نظر لفظ و معنا به مادّهی [ صنف ] به معنای دسته و گروه نیز بسیار نزدیک است چون اعضای یک صنف شبیه هم بوده و از یک سنخ هستند و حرف «و» در [ صنو ] نشانه پیوستگی و عطف چیزهای هم سنخ است. از مصادیق این اصل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
√ دو نخل
که از یک بُن روییدهاند.
√ دو چاه نزدیک هم که از یک چشمه حفر شدهاند.
√ دو فرزند که از یک پدر 
زاده شدهاند.
صَنْو یا صِنو به معنای مثل و مانند، نظير، همتا، همانند، لِنگه، مشابه و بديل است و به برادرتنى، پسرعمو، همزاد و یکی از دو قلو (قل) نیز گفته می شود.
صَنْو یا صِنْو به هر واحد از چند تنه درخت گفته می شود که همه از یک ریشه رسته اند.
برای یادگیری بهتر این ریشه، می توانیم کلمه «ثنو» به معنای دوتایی (از ریشه ثنی) و ریشه «صنف» به معنی گروه همسان و کلمه «سان» به معنی مثل و مانند را در نظر بگیریم
️ امیرالمؤمنین علیه السلام در نهج البلاغه نامه ۴۵ فرموده: «وَ اَنَا مِنْ رَسُولِ اللّهِ کَالصِّنْوِ مِنَ الصِّنْوِ وَالذِّراعِ مِنَ الْعَضُدِ» یعنی:
«من و پیغمبر مانند دو درخت توأم هستیم که یک ریشه داشته باشد، و من برای او مانند ساعد برای بازو هستم» که این حدیث نشاندهنده معیّت و پیوستگی امیرالمؤمنین علیه السلام با پیامبر اکرم ﷺ است.
تثنیه صنو می شود: صنوان یا صنیان.
جمع صنو می شود: أَصْنَاء و صِنوان.
√ معنای دیگر این ریشه، بیکار و معطّل و بی مصرف است، یعنی چیزی که مستقل و اصیل نبوده و به صورت فرعی به چیز دیگر الصاق شده است؛ از این رو به شیء ای که در وسط و بین دو چیز قرار گرفته باشد به طوریکه نتوان گفت دقیقا متعلق به کدام سمت است صنو گفته می شود، مثل سنگی که بین دو کوه قرار گرفته یا آب اندکی که بین دو کوه جمع شده یا چوب بی مصرف که به درد کاری نمی خورد و یا چیزی که در حاشیه بوده و با اهمیت نیست، مثل حاشیه پیراهن. شبیه این مفهوم در زبان فارسی کلمه «نخودی» است که مثلا در بازیها، نخودی در عین اینکه متعلق به هر دو گروه است، عضو اصلی هیچ کدام نیست.
این ریشه در قرآن کریم در مورد انواع مختلف درختان خرما و در تفسیر آیات مربوط به خلقت و تنوع در طبیعت به کار رفته است. صِنْوْ به معنای شاخه و جوانه ایست که از بیخ تنه اصلی درخت روئیده است.
√ دو یا سه نخله خرما که از یک بن می رویند هر یک، صِنو آن دیگری می گردد.
صنوان به معنای درختان دو ساق یا چند ساق به هم پیوسته است که از یک ریشه 
روییدهاند (مثل دو قلوها که از یک شکم زاییده شده اند)
غیر صنوان به معنای درختان تک ساق یا ناپیوسته هستند که از ریشههای جداگانه 
روییدهاند.
نکته:
پس نتیجه می گیریم ماده [صنو] هم مثل ماده [ترب] پیوستن اشیاء شبیه به هم است؛ با این تفاوت که اشیاء در ترب، هم رتبه بوده ولی در صنو، با اینکه شبیه و از یک صنف هستند، ولی این شباهت از نوع پدر و پسری یا اصلی و فرعی است.
ترب = رتب + رتب
صنو = صنف + صنف
و حالا می پردازیم به مثال قرآنی این ریشه:
صِنْو: مثل، همانند، همسان، مشابه؛ جمع آن می شود: صِنْوان
مثال: وَنَخِيلٌ صِنْوَانٌ وَغَيْرُ صِنْوَانٍ: و نخلهای توأمان (چند ساق، پیوسته، مشابه) و غیر توأمان (تک ساق، ناپیوسته، غیر مشابه)