کلیدواژه: صفا
کلیدواژه: صفا
به نام خدا
سلام
امروز میخواهیم راجع به ریشه [ص ف و] و مشتقات آن صحبت کنیم و کلید واژه ما عبارتست از: صفا معنای اصلی این ریشه، گرفتنِ خالصِ هر چیز و جدا کردن آن از چیزهایی است که آن را کدر میکند، بنابراین معنای دیگر این ریشه، زلال شدن، پاک شدن و شفاف شدن است. صافِی، اسم فاعلی این ریشه است به معنای خالص و خالص کننده. صافی یا فیلتر، وسیله ای برای تصفیه آب و مایعات دیگر است. صَفْوْ، صفا و صَفْوَة، اسمهای این ریشه بوده، به معنای خلوص و پاکی هستند و در نقطه مقابل آنها کدورت و ناخالصی قرار دارد. انسان باصفا به انسان پاکدل و بی غلّ و غش گفته میشود. صفا و صَفْوان، همچنین به سنگ خالص گفته میشوند که چیز دیگری مثل خاک یا گل با آنها مخلوط نشده باشد. صفا و مروه، نام دو کوه در مکه هستند که حاجیان، میان آن دو، عمل سعی انجام میدهند. صَفِیّ یعنی دوست خالص و یکدل وجمع آن میشود اَصفیاء و مونث آن میشود صَفِیّه. این ریشه اگر به باب اِفعال برود (اِصْفاء) به معنای خالص کردن، اختصاص دادن و ترجیح دادن میشود. و اگر به باب افتعال برود (اِصْطِفاء) به معنای خالصترین را اختیارکردن وبرگزیدن یا ترجیح دادن میشود و مُصطفی، که لقب رسول اکرمﷺ است، یعنی برگزیده. واگر به باب تفعیل برود(تَصفیه) به معنای صاف کردن میشود و مُصَفّا یعنی صاف شده و خالص.
تذکر:
واژه صاف، که درمکالمات روزمره استفاده میشود، مربوط به هر دو ریشه[ص ف ف] و [ص ف و] بوده که در اولی در اصل، صافّ بوده به معنای مستقیم یا تخت و در دومی، مخفّف صافی یا صافٍ ، بوده به معنای خالص و یکدست.
√مثال برای مورد اول: پوست صاف(بدون چین و چروک)
√مثال برای مورد دوم: هوای صاف(هوای بدون ابر)
و حالا می پردازیم به مثالهای قرآنی این ریشه:
اِصفیٰ:مخصوص گردانیدن
مثال: أَفَأَصْفَاكُمْ رَبُّكُم بِٱلْبَنِينَ: [اى مشركان!] آيا پروردگارتان [با ترجيح دادن شما بر خود] شما را به [دارا بودن] پسران، برگزيده است
مُصَفَّی: خالص
مثال: وَأَنْهَٰر مِّنْ عَسَلٖ مُّصَفّٗى: و نهرهايى از عسل خالص است
اِصْطِفیٰ:برگزیدن، اختیار کردن،ترجیح دادن
مثال: إِنَّ ٱللَّهَ ٱصْطَفَىٰ لَكُمُ ٱلدِّينَ فَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ: يقيناً خدا اين دين را براى شما برگزيده، پس شما بايد جز در حالى كه مسلمان باشيد، نميريد
مثال:إِنَّ ٱللَّهَ ٱصْطَفَىٰٓ ءَادَمَ وَنُوحٗا وَءَالَ إِبْرَٰهِيمَ وَءَالَ عِمْرَٰنَ عَلَى ٱلْعَٰلَمِينَ: به راستی که خداوند آدم و نوح و خاندان ابراهيم و خاندان عمران را بر جهانيان برگزيد(برتری داد)
مُصْطَفیٰ:برگزیده، جمع آن میشود>>>مُصْطَفَیْن
مثال: وَإِنَّهُمْ عِندَنَا لَمِنَ ٱلْمُصْطَفَيْنَ ٱلْأَخْيَارِ: به يقين آنان در پيشگاه ما از برگزيدگان و نيكان اند
صَفا:سنگ خالص، نام کوهی در مکه
مثال:إِنَّ ٱلصَّفَا وَٱلْمَرْوَةَ مِن شَعَآئِرِ ٱللَّهِۖ : بى ترديد صفا و مروه از نشانه هاى خداست.
صَفْوان:سنگ درشت و صاف، صخره
مثال: فَمَثَلُهُۥ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَاب:كه وصفش مانند سنگ صافی است كه بر آن [پوششى نازك از] خاك قرار دارد