کلیدواژه: نعمت

کلیدواژه: نعمت

کلیدواژه: نعمت

به نام خدا

سلام

امروز می خواهیم راجع به ریشه [ ن ع م ] صحبت کنیم و کلید واژه ما عبارتست از: نعمت معنای اصلی این ریشه نرمی و ملایمت و رقّت و خالی بودن از غلظت و خشونت است. از این رو به هر چیزی که ملایم و مفید و سازگار با طبع انسان بوده و مايۀ راحتى و رفاه (ترفّه) و لذت و خوشایند بودن معیشت (طیب العیش) و بر وفق مراد بودن باشد نعمت گفته می شود.

🔸ناعِم اسم فاعلی از این ریشه بوده به معنای نرم و لطیف و ملایم و صاف و هموار است.

تُرابٌ ناعِمٌ:خاک نرم

بُنّ ناعِمٌ:قهوه کوبیده و نرم شده

طعامٌ ناعِمٌ:غذای خوشمزه و گوارا

نَبَتٌ ناعِمٌ:گیاه نرم و تازه و نازک و سبز

شَعرٌ ناعِم:موی صاف و براق ناعم همچنین به معنی بهره مند از نعمت است و به کسی می گویند که مورد إنعام قرار گرفتنش آشکار شده باشد.

🔸 ناعِمَة مونث ناعِم بوده یا: از نعمت برگرفته شده و به زنی گفته می شود که در رفاه و آسایش باشد یا: از نُعومَة گرفته شده و به معنای بهجت و سروری است که از باطن به ظاهر سرایت کرده است.

🔰منظور از نَاعِمَة در قرآن کریم اشاره به چهره هایی است که غرق نعمت شده تر و تازه و شاداب و مسرور و نورانی است.

🔸نَعْمَة مصدر از این ریشه بوده به معنای تنعّم و گشایش و راحتی در زندگی و وسعت عیش است.

نَعمَة بر وزن فَعْلَة همچنین اسم مرّه بوده و یک بار تنعّم یا بهره مندی را می رساند(مثل ضَرْبَة:یک بار زدن)

🔸نِعْمَة به نوع خاصی از نَعْمَة یا تنعّم که خدا به انسان داده است و خوب و دلچسب است گفته می شود مثل نعمت مال یا جمال یا سلامتی و ... و جمع آن می شود نِعَم و اَنْعُم و نعمات

نِعْمَة همچنین به حالت خوش و نیکو که انسان به خود می گیرد گفته می شود(مثل رِکْبَة: در حالت سواره)

ولی نِعْمة یعنی بزرگ و سرور و آنکه بر کسی حق نعمت دارد.

نقمت که در برابر کلمه نعمت به کار می رود به معنای عقوبت و عذاب و کینه است.

🔸نَعیم جامد غیر مصدری بوده به معنای نرمی و نعمت و فراوانی و آسایش و... است.

√ نَعیم از ویژگیها و نامهای بهشت نیز هست به معنای نعمت کثیر.

جَنّات النَّعیم:بهشتهای نعمت

نَعِیمٌ‌ مُقِیمٌ‌:نعمت پایدار

√ در بعضی منابع منظور از نعیم را ولایت دانسته اند.

⚠️ در جنات نعیم، نعیم صفت نیست بلکه اسم بوده و مضاف الیه است یعنی جناتی از نعیم.

√ از انواع دیگر بهشت می توان به جنت فردوس، جنت عدن و جنت مأوی اشاره کرد.

⚠️ نَعِيم را برخی صفت مشبهه دانسته‌اند که دلالت بر ثبات و همیشگی بودن نعمت دارد و برخی آن را صیغه مبالغه دانسته و نعمت فراوان معرفی کرده‌اند.

√ فرق ناعم با نعیم آنست که ناعم دلالت بر حدوث و نعیم دلالت بر ثبوت صفت دارد.

🔸نَعْماء اسم مفرد از این ریشه بوده، حرف "الف " در آن، ممتد بودن نعمت را نشان می دهد و به نعمتی که اثر آن در رخسار انسان نمایان است گفته می شود. نَعماء به معنی نعمت و خوشی و راحتی است، بر عکس بَأساء و ضَرّاء که به معنی شدت و سختی و بلا هستند.

🆚 ضدّ واقعی ریشه نعم، بئس است.

🔸نَعَم به شتر 🐪گفته می شود چون شتر از نظر عرب نعمت بزرگی محسوب می شود. جمع آن می شود اَنعام.

نَعَم همچنین به بهائم مثل گاو 🐄و گوسفند 🐑و شتر🐫 گفته می شود چون به انسان نفع و بهره زیادی می رسانند و در این صورت نعم اسم جمع محسوب می شود که مفرد ندارد.

⚠️شتر 🐪را به تنهایی نیز نَعَم می گویند ولی گاو 🐄و گوسفند 🐑را به تنهایی نَعَم نمی گویند.

√ علت اینکه فقط به این حیوانات نعم می گویند راه رفتن نرم و هموار آنهاست.

اَنعام به بخشش و عطایا، جایزه، مژدگانی و پرداخت اضافی و فوق العاده نیز گفته می شود.

🔸نَعَم همچنین کلمه ایجاب است به معنی "بله" و در جواب آنچه که موافق طبع انسان و سازگار با اوست گفته می شود.

√ در زبان فارسی نیز مثلا به کسی می گوییم ببخشید می شه برای شما یک زحمتی داشته باشم🙏 بعد در جواب می شنویم [بله] اختیار دارید مراحمید، شما رحمت [ نعمت] هستید، خب، خوبه، موافقم...

🆚 فرق نَعَم با بَلیٰ این است که "نعم" در جواب مثبت ➕و "بلی" در جواب منفی ➖ گفته می شود مثل:

✨أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُواْ بَلَىٰ✨

🔸نِعْمَ به عنوان فعل مدح به کار می رود به معنای: "چه نیک است" گویی می‌خواهد بیان کند که نعمتی شامل حال شخص شده است. و در مقابل بِئْسَ قرار دارد که در مذمّت به کارمی رود به معنای: "چه بد است"

√ این دو فعل از افعال جامد بوده و صرف نمی شوند.

🔸نِعِمّا همان نِعْمَ است و "ما" تمییز آن و به معنی شیء است.

🔸اِنْعام مصدر از باب اِفعال بوده به معنای اعطا کردن، اهدا کردن، بخشش کردن و نعمت دادن است و وقتی به کار می رود که دریافت کننده انعام از ناطِقین (جنّ و اِنس و مَلَک) باشد و مثلا گفته نمی شود فلانی بر اسب خود انعام کرد.

مُنْعِم اسم فاعلی از این ریشه بوده به معنای نعمت دهنده و بخشنده است.

🔸تَنْعیم مصدر از باب تفعیل بوده به معنای نعمت دادن و مرفّه کردن است.

🔸تَنعُّم مصدر از باب تفعّل بوده به معنای برخورداری و در ناز و نعمت به سر بردن است.

مُتَنَعِّم اسم فاعلی از این باب بوده به معنای بهره مند از نعمت است

🔸 نُعامیٰ به باد جنوب گفته می شود که بسیار لطیف و نشاط آور است.

🔸 نُعمان بر وزن فُعلان ( مثل سلطان، برهان، لقمان) اسم از این ریشه بوده به نرمی و نعمت گفته می شود.

√ نعمان لقب پادشاهان 🤴 حیره قبل از اسلام بود.

√ به خون❣️نیز چون نوعی غذای رقیق و لطیف است که تغذیه بدن را به عهده دارد و نعمت وسیع و گسترده ای است که مانند سفره یا خوان در تمام بدن کشیده شده، نُعْمان گفته می شود.

√ به رنگ سرخ 🔴 نیز چون رنگ خون است به طور مجاز، نُعمان گفته می شود.

√ به شقایق 🥀 نیز که گیاهی با گلبرگهای بسیار نرم و لطیف و به رنگ سرخ مثل خون است شقایق نعمان یا لاله کوهی گفته می شود.

و حالا می پردازیم به مثالهای قرآنی این ریشه:

🔺نِعْمَ: خوب، نیکو، چه نیکو...است، خوشا...

🌿 مثال: وَوَهَبْنَا لِدَاوُۥدَ سُلَيْمَٰنَۚ نِعْمَ ٱلْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ: و سليمان را به داود بخشيديم، چه نيكو بنده‌اى بود به راستى او بسيار رجوع كننده [به خدا] بود

🌿مثال: وَإِن تَوَلَّوْاْ فَٱعْلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ مَوْلَىٰكُمْ نِعْمَ ٱلْمَوْلَىٰ وَنِعْمَ ٱلنَّصِيرُ: و اگر از دين خدا روى برگرداندند، بدانيد كه خدا مولاى شماست كه او بهترين مولا و بهترين يارى‌ رسان است

🔺نِعِمّا: چه نیکو

🌿مثال: إِنَّ ٱللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُم بِهِۦٓۗ: نيكو چيزى است كه خدا شما را به آن موعظه مى‌كند

🔺نَعْماء: نعمت

🌿مثال: وَلَئِنْ أَذَقْنَٰهُ نَعْمَآءَ بَعْدَ ضَرَّآءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ ذَهَبَ ٱلسَّيِّـَٔاتُ عَنِّيٓۚ إِنَّهُۥ لَفَرِحٌ فَخُورٌ: و اگر بعد از رنجى كه به او رسيده نعمتى به او بچشانيم مى‌گويد بدىها از من دور شد به يقين او شادمان و فخرفروش است

🔺نَعَم: بله

🌿 مثال: قَالَ نَعَمْ وَإِنَّكُمْ لَمِنَ ٱلْمُقَرَّبِينَ: گفت: آرى! و بی گمان شما از مقرّبان خواهيد بود

🔺نَعَم: چهارپا مثل گوسفند، جمع آن می شود اَنعام

🌿 مثال: وَمَن قَتَلَهُ مِنكُم مُّتَعَمِّدًا فَجَزَآءٌ مِّثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ ٱلنَّعَمِ: و كسى كه از شما عمدا شكارى را بكشد كفّارۀ آن نظير همان شكار است از چارپايان اهلى

🌿 مثال: أَمَدَّكُم بِأَنْعَٰمٍ وَبَنِينَ: با چهارپايان و فرزندان ياريتان كرده

🔺نِعمَت: نعمت، جمع آن می شود اَنْعُم

🔺اِنعام: نعمت بخشیدن

🌿 مثال: شَاكِرًا لِّأَنْعُمِهِ: شكرگزار نعمتهاى او بود

🌿مثال: يَٰبَنِيٓ إِسْرَـٰٓءِيلَ ٱذْكُرُواْ نِعْمَتِيَ ٱلَّتِيٓ أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ: اى بنى اسرائيل، نعمتى را كه بر شما ارزانى داشتم به ياد بياوريد

🔺نَعیم: نعمت فراوان

🌿 مثال: فِي جَنَّـٰتِ ٱلنَّعِيمِ: در باغهای پر نعمت‌ جای دارند

🔺ناعِمَة: متنعّم، برخوردار و شاداب، آنکه از شادی در پوست خود نمی گنجد

🌿 مثال: وُجُوهࣱ يَوْمَئِذٍ نَّاعِمَةٌ: چهره‌هايى در آن روز خرسند و با طراوتند.

برچسب‌ها

مطالب مرتبط